+०५७-५२६८३०, ९८५५०-६८२२७
logo
विचार

स्थानीय सरकार कि मधेशको मौजा ?



विचार   260 पटक पढिएको   बिवश अधिकारी     
रौतहट जिल्लाको एउटा गाउँमा जन्मे, हुर्केको म सानो छँदा मौजा र जमिन्दार भनेको सुनेको छु । र केहि हदसम्म यसको अर्थ समेत बुझेको छु । मधेसमा मौजा भन्नाले जमिन्दारको जग्गाको फाँट तथा जमिन्दारको हुकुम गर्ने क्षेत्राधिकार भन्ने बुझेको छु ।

स्थानीय सरकार कि मधेशको मौजा ?


सरकारी वन क्षेत्रको जग्गा आफु र आफ्नो परिवारको नाममा दर्ता वा कब्जा गरेर मधेसी जनतालाई त्यही वन क्षेत्रको एउटा कुनामा बस्न दिई (जुन जग्गा कानूनी रुपमा दर्ता पनि गरिदैनथ्यो) अधिकारको रुपमा राखेर धेरै जग्गा मौजाको रुपमा राखिन्थ्यो । मधेसका धनीमानी या अगुवाहरुले जग्गा दर्ता, कब्जा र कौडीको भाएमा किनेर अथाह जग्गा आफ्नो नाममा राख्थे । पहाड र चिसो ठाउँमा बसेर मिठो खाद्यान्न खाने शासकहरुको चाहनाले मधेसमा मौजा सुरु भएको हो । उनीहरु मधेसमै बस्थे जमिन्दारको रुपमा मौजा खडा गरेर आफ्नो चाहना अनुसार सञ्चालन गर्ने गर्दथे । धेरै जग्गा हुनेलाई मधेसमा जमिन्दार भनिन्थ्यो ।

अहिलेको स्थानीय तह मधेसको जमिन्दारको मौजाकै रुपमा सञ्चालन भईरहेको छ । अधिकांश स्थानीय तहहरुमा आफुखुसी काम गर्ने प्रवृत्तिको विकास भएको पाईएको छ । लामो समय स्थानीय तहमा बेथिति अनुभव गरेका सर्वसाधारणमा जनप्रतिनिधिप्रतिको उत्कट अपेक्षा रहेको हो । स्थानीय तहको स्थापना भएको एक वर्ष बितिसकेको छ । यो एक वर्षमा मकवानपुरका स्थानीय तहहरुले जनताको भावना र चाहना अनुसारको काम गरेको पाईन्न । नेपालको संघीय शासन प्रणालीमाथि धेरै जनअपेक्षा रहेका छन् । तीमध्ये (स्वशासन) र (सुशासन) को अनुभूति आम नागरिकमा दिन सक्नु एउटा पक्ष हो । अहिले संघीयताको परिभाषामा स्थानीय सरकारको व्याख्या भने फरक रहेको पाईएको छ । आफुखुसी काम गर्ने र आफैं निर्णय गर्ने परिपाटिको विकास भएको पाईन्छ ।

अहिले पनि स्थानीय तहहरुमा अर्थात स्थानीय सरकारले संघीयता भन्दा बढी एकात्मक प्रणालीमा सरकार सञ्चालन गरेको पाईन्छ । यसले अहिले आम सर्वसाधारणले एकात्मक शासन प्रणाली नै ठिक थियो भन्नेको जमात बढ्न थालेको छ । जनताले प्रत्यक्ष अनुभुति गर्न नपाएमा संघीयताको कुनै अर्थ रहँदैन, एकात्मक प्राणालीभन्दा केहि फरक भएन भने संघीयताको बिरोध हुँदै जाने सवाल बढ्दै जानेछ र संघीयताप्रति नकारात्मक सोच हावी हुनेछ । यद्यपि विश्वमा हाल अभ्यास भइरहेका शासन प्रणाली मध्ये सबैभन्दा उत्कृष्ट प्रणाली संघीयतालाई नै मानिन्छ । दुई वा तीन तहका सरकारले एउटै भूगोलमा शासन गर्ने हुँदा संघीयतामा स्वशासन सापेक्ष हुन्छ । एउटै भूगोलमा फरक÷फरक तहगत सरकारले शासन गर्ने र एउटा तहको सरकार र अर्को तहबीच शासनमा साझेदारिता पनि समानान्तर रुपमा हुन्छ । संघीयताको यो मूल मर्मलाई अवलम्बन गर्दै तीनै तहका सरकारले सरोकारका सबै क्षेत्रमा सुशासनको सुनिश्चितता दिलाए मात्र संघीय प्रणालीप्रति जनविश्वास बढ्दै जानेछ । अनि मात्र सहजरुपमा संघीय प्राणालीको उच्चतम प्रयोग हुँदै जानेछ । त्यसपछि नागरिकले सहज सेवा पाउँदै जान्छन् । अनि, वास्तवमा सुशासनको अनुभूति सबैमा हुनेछ ।

बितेको एक वर्षमा स्थानीय तहको कार्यशैली हेर्दा कार्यक्षमता ओरालो लाग्ने देखापरेको छ । नयाँ व्यवस्थामा केहि अप्ठ्याराहरु पक्कै आउँछन् तर स्थानीय सरकारले निष्पक्षता, कार्यकुशलता र उत्कृष्टतामा परिर्वतन ल्याउला भन्ने आम सर्बसाधारणको आशा बिस्तारै निराशामा परिणत हुँदैछ । प्रशासनमा राजनीतिकरण गर्ने पुरानो रोग झन् बलियोरूपमा देखिएको छ । हिजोको गलत प्रवृत्ति हट्छ कि भन्ने साहस स्थानीय तहले पनि देखाउन सकेको छैन । अधिकार सम्पन्न भए पनि स्थानीय तहले सरकारी कर्मचारीकै भर पर्नाले अहिलेको अवस्था देखा परेको हो । आर्थिक अनुशासन पहिलेभन्दा पनि ओरालो लागेको छ । असारे विकास र लुटको खेति जस्ताको तयस्तै छ । चाहे जति कानुन निर्माण गर्न सकेका छैनन् । आफ्नै सेवा सुविधामा तल्लिन छन् जनप्रतिनिधि ।

हुन त यो एक वर्षमा सबै कामहरु नराम्रा पनि भएका हैनन्, केहि राम्रा काम पनि भएका छन् । विकासले तिव्रता लिएको छ । शिक्षा, स्वास्थ्य लगायत सामाजिक क्षेत्रमा पनि राम्रै कामहरु भएका छन् । टोल टोलमा बाटो÷सडक, प्रत्येक स्थानीय तहहरुमा नजिकको बैंकिङ सेवा, सरकारसँग जनताको सहज पहुँच, स्थानीय तहमा नजिकको न्याय प्रणाली, जनतासँग प्रत्यक्ष सरकारको भेटघाट, आफ्नो कुरा सरकारलाई सहज रुपमा राख्न पाउनु लगायतका सकारात्मक कामहरु पनि भएका छन् । तर पनि केहि यस्ता कामहरु भएका छन्, जसले स्थानीय तहलाई÷सरकारप्रति जनताको नकारात्मकता बढेको पाईन्छ । ५ वर्षका लागि स्थायी सरकारका रुपमा रहेका बेलामा स्थानीय सरकारले जनताको मन जित्ने अधिकतम् प्रयास गर्नुपर्छ । लामो संर्घषपछि प्राप्त संघीयतालाई सार्थक बनाउन जनताको कष्टकर जीवनमा तात्विक परिवर्तन ल्याउन नसके सर्वसाधारणले आफूले गरेको मतदान गलत भयो कि भन्ने भान हुन थाल्ने छ ।

त्यसैले संघीयताको मर्मको स्वाद जनप्रतिनिधि र जनताले चाख्न पाउनु पर्छ । अहिले स्थानीय तहमा सबैभन्दा ठुलो समस्याका रुपमा राजस्व संकलन र परिचालन भएको छ । तर संकलित राजस्व जनप्रतिनिधिहरुको सुख सुविधा भोग गर्न तर्फ बढी खर्च भएको पाईएको छ । स्थानीय तहबाट एक वर्षमा सर्वसाधारणको जीवन सुधारमा केहि खासै परिवर्तनका लागि पहल भएको पनि पाईदैन र जनप्रतिनिधिहरु यसतर्फ लागेको पनि देखिन्न । यसले संघीयता नै खतरामा पर्ने हो कि भन्ने भान भएको छ । यसतर्फ जनप्रतिनिधिहरुले बेलैमा सुधार गर्न जरुरी छ ।






सम्बन्धित शिर्षक समाचारहरु

स्थानीय सरकार कि मधेशको मौजा ?

रौतहट जिल्लाको एउटा गाउँमा जन्मे, हुर्केको म सानो छँदा मौजा र जमिन्दार भनेको सुनेको छु । र केहि हदसम्म यसको अर्थ समेत बुझेको छु । मधेसमा मौजा भन्नाले जमिन्दारको जग्गाको फाँट तथा जमिन्दारको हुकुम गर्ने क्षेत्राधिकार भन्ने बुझेको छु ।

‘नो पार्किङ’ को विवाद

नकारात्मक दृष्टिकोण नेपाली समाजको विशेषता नै हो । व्यक्तिको राम्रो काम भन्दा नराम्रो कामका बारेमा चासो राख्न, राम्रा कामको प्रशंसा गर्नुभन्दा नराम्रा कामको आलोचना गर्न नेपाली समाज अत्यन्त चनाखो छ । यतिबेला हेटौंडा बजारको ‘नो पार्किङ’ यस्तै एउटा नकारात्मक विषय बनेको छ ।

सामुदायिक विद्यालयमा ‘हामी सक्छौं’ अभियान

नेपालमा शिक्षा र शैक्षिक गुणस्तरका बारेमा अरु बेला त्यति बहस नभए तापनि एसईईको परिणाम घोषणा पश्चात केही दिनका लागि बहस बाक्लिने गर्दछन् ।

सहकारीमा चुनाव उठौं कि ?

अब हुने गाउँको सहकारी चुनावमा उठौं कि भन्ने लागेको छ, हेटौँडा उपमहानगरपालिका वडा नम्बर १५ रातोमाटे, गुम्बाडाँडाकी बबिता मुक्तानले भनिन्, ‘वडा कार्यालयले पनि टोल विकास संस्था बनाउँदैछ, त्यसमा पनि एउटा पदमा बसौँ कि भन्ने सोचिरहेको छु ।’

थाइराईड बारे सचेतना आवश्यक

के हो थाईराइड ? कसरी बच्ने ? कस्तो हुन्छ उपचार विधि ? यो घाँटीको अगाडीको भागमा रहेको एउटा ग्रन्थी हो, रुद्रघण्टीको ठिक तल रहेको यो ग्रन्थीले थाइरोक्सिन टी–३० टाइम र ट्राइआयोडो टी–४० हर्मोन उत्पादन गर्छ । थाइराइडको ग्रन्थी घाटीको अघिल्लो भागमा थुक निल्दा चल्ने एउटा २० देखि २५ ग्रामको ग्रन्थी हो । यसले शरीरको धेरै कुरा नियन्त्रण गर्छ । जस्तै शरीरको मोटोपन हुने अथवा दुब्लोपन हुने, तापक्रम मिलाउने, भित्रको आन्तरिक व्यवस्थापन मिलाउने हो । यसले शरीरमा हुने अनावश्यक झोल पदार्थ वा सुख्खापन अथवा कमलोपनलाई नियन्त्रण गर्छ । विशेषगरी मुटुको धड्कन मिलाउने नियन्त्रण गर्ने काम गर्छ । त्यो हर्मोन बढी भयो भने पनि र कम भयो भने पनि शरीरलाई असर गर्छ । यही हो थाइराईड रोग ।



  • टिसिएनमा डिप ट्युववेल निर्माण सुरु

    हेटौंडा, ४ भाद्रः हेटौंडा खानेपानी व्यवस्थापन बोर्डले हेटौंडा १० टिसिएन क्षेत्रमा नयाँ १ थान डिप ट्यूववेल निर्माण कार्य गरेको छ । आज विहान हेटौंडा उपमहानगरपालिकाका नगर प्रमुख हरिबहादुर महतले गर्नु भएको हो ।
    समाज
    6     समाज संवाददाता
  • मिस हेटौंडा सम्मानित

    हेटौंडा, ४ भाद्रः सफल र नमूना टोल विकास संस्था हेटौंडा–१० ले आइतबार विभिन्न क्षेत्रका दुई युवालाई सम्मान गरेको छ ।
    मनोरञ्जन
    8     समाज संवाददाता
  • सचेतना बोर्ड हस्तान्तरण

    हेटौंडा, ४ भाद्रः एक्सपर्ट एजुकेशन एण्ड भिसा सर्भिसेसले जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय हेटौंडालाई ट्राफिक सचेतनामुलक बोर्ड सहयोग गरेको छ ।
    समाज
    6     समाज संवाददाता
  • उपयोगीको २ करोड ६७ लाख लगानी

    समाज संवाददाता हेटौंडा, १८ भाद्रः हेटौंडा–११, थानाभ¥याङस्थित उपयोगी बचत तथा ऋण सहकारी संस्था लिमिटेडले आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा २ करोड ६७ लाख रुपैयाँ ऋण लगानी गरेको छ । सहकारीको पाँचौं वार्षिक साधारणसभामा प्रस्तुत प्रतिवेदन अनुसार सहकारीले २ करोड ६७ लाख ९३ हजार रुपैयाँ ऋण लगानी गरेको छ ।
    अर्थ / व्यापार
    99    
  • कार्यक्रमको समीक्षा

    हेटौंडा, १४ पुसः नेपाल ग्रामीण पुनर्निर्माण संस्था (आरआरएन) ले सञ्चालन गरिरहेको कार्यक्रमको वार्षिक समीक्षा गरेको छ । जिल्ला समन्वय समिति मकवानपुरको सभाकक्षमा बिहीबार जिल्ला समन्वय समितिकी उपप्रमुख भगवती पुडासैनीको अध्यक्षतामा समीक्षा कार्यक्रम भएको हो । आरआरएनका कार्यक्रम अधिकृत भीम राईले वर्षभर सञ्चालित कार्यक्रमका बारेमा जानकारी गराउनुभएको थियो । किशोर/किशोरीलाई सशक्तीकरण गर्ने गरी आरआरएनले संवाद कार्यक्रम सञ्चालन गरेको छ ।
    समाज
    99     समाज संवाददाता
  • लक्ष्य भन्दा बढी राजस्व संकलन

    हेटौंडा, २५ असारः हेटौंडा उपमहानगरपालिकाले चालु आर्थिक वर्ष २०७४/७५ मा लक्ष्य भन्दा बढी आय संकलन गर्न सफल भएको छ । चालु आर्थिक वर्षको एक महिना अघि नै जेष्ठ मसान्तसम्ममा उपमहानगरपालिकाले लक्ष्य भन्दा २ दशमलव १९ प्रतिशत बढी राजस्व संकलन गरेको छ ।
    स्थानीय तह
    99     बिवश अधिकारी
सम्पर्क
समृद्ध समाज दैनिक
मानसचोक, हेटौंडा-२, मकवानपुर
०५७-५२६८३०
URL: www.samridhasamaj.com.np
Email: sambridhasamaj@gmail.com

हाम्रो समुह
सुरेश श्रेष्ठ, सम्पादक, ९८५५०-६८२२७
अमृत चिमरिया, संवाददाता, ९८४५६१४३५४
प्रिया पौडेल, संवाददाता , ९८४५४०२८५८
प्रकाश दाहाल, संवाददाता, ९८५५०३१४६४
विवश अधिकारी, संवाददाता, ९८४५१२५८६५
more...
संचालन तथा प्रायोजनको हक सर्बाधिकार © समृद्ध समाज दैनिक, हेटौंडा २०७४ मा सुरक्षित रहनेछ ।
Powered by: ExNet  
Top